Uitgebreide inhoudsopgave

Voorwoord
Inleiding

DEEL 1 DE THEORIE
hoofdstuk 1 De basis
› Introductie
› Nederlands Pedagogisch kader
› Verschillen tussen gezin en kindercentrum
› Planmatig werken
› Bouwstenen voor een theoretisch kader
› Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind
› Democratische waarden en normen
› De Wet kinderopvang en het Convenant Kwaliteit Kinderopvang
› Ontwikkelingspsychologische inzichten
› Gesystematiseerde praktijkkennis
› Pedagogische principes
› Instrumenten om kwaliteit te toetsen
› Maatschappelijke context
› De opbouw van het Pedagogisch kader
» De theorie
» De praktijk
› Samengevat

hoofdstuk 2 Veiligheid en welbevinden
› Vertrouwde relaties
» Ontwikkeling van emotionele banden
» Hechting tussen ouders en kind
» Vervangende hechtingsfi guur
» Vertrouwde relatie pedagogisch medewerkers en ouders
» Vertrouwde relaties tussen pedagogisch medewerkers en kinderen
» Vertrouwde relaties tussen kinderen
» Erbij horen in de groep: wij-gevoel en rituelen
» Leren omgaan met diversiteit
› Structuur en voorspelbaarheid
› Een gezonde omgeving en basisbehoeften
› Samengevat

hoofdstuk 3 Ontwikkelen en leren van jonge kinderen
› Hoe leren jonge kinderen?
» Actief leren en totale betrokkenheid (holisme)
» Spelend leren
» Kijken en imiteren
» Leren door herhalingen, scriptkennis en rituelen
» Eigen tempo en op eigen wijze
» Meehelpen en leren door meedoen
» Woorden geven aan ervaringen
» Ervaringen op verschillende manieren uiten en vormgeven
› Diversiteit
» Individuele verschillen
» Jongens en meisjes
» Kinderen met beperkingen
» Sociale en culturele verschillen
› Ontwikkelingsfasen
» Baby’s (0−18 maanden)
» De dreumes (18 maanden−30 maanden)
» De peuter (30 maanden−48 maanden)
› Samengevat

hoofdstuk 4 Samenwerking met de ouders
› Verwachtingen, rollen en posities van ouders
› Ouders en het eigen kind
» Wederzijds begrip en waardering
» Wederzijds adviseren en informeren
» Afspraken
» Momenten van contact
› Ouders en de groep
» Kinderen willen erbij horen
» Contact in de groep
› Ouders en het kindercentrum
» Meepraten en adviseren
» Klachtenregeling
» Protocol kindermishandeling
› Diversiteit
» Tweetaligheid
» Profilering van kindercentra
› Samengevat

hoofdstuk 5 Pedagogische doelen en competenties van kinderen
› Pedagogische doelen van kindercentra
» Soorten van competenties
» Holistische benadering
» Profi lering en keuzes van ouders
» Doorgaande lijn naar de basisschool
› Globale doel- en competentieomschrijvingen
› Samengevat

hoofdstuk 6 Samenwerken in de groep
› Elkaar steunen
› Afspraken maken
› Dagelijks overleg
› Elkaar aanvullen en inspireren
› Opvoedend handelen in een groep
› Samengevat

hoofdstuk 7 Basiscommunicatie
› Sensitieve responsiviteit
› Respect voor de autonomie van het kind
» Baby’s
» Dreumesen
» Peuters
» Manieren om de autonomie van het kind te respecteren
› Praten, uitleggen en luisteren
› Structuur en rituelen
» Een beperkt aantal duidelijke regels
» Positieve gedragsaanwijzingen
» Rituelen
» Voorbeeldgedrag
» Voorkomen van de problemen
» Een dagprogramma dat aansluit bij de behoeften van kinderen
» Inrichten van de ruimte
› Ondersteunen van positieve relaties tussen de kinderen
› Samengevat

hoofdstuk 8 Steunen en stimuleren van spelen en leren
› Voorwaarden scheppen
› Aansluiten bij het spontane leren en spelen
» Kenmerken van het leren van jonge kinderen
» Gebruikmaken van de groep
» Kansen grijpen
» Kansen creëren
» Aanspreken binnen de ‘Zone van Naaste Ontwikkeling’
› Stimulerende communicatie
› Positief leiding geven en verdelen van de macht
› Diversiteit
› Samengevat

hoofdstuk 9 Indeling en inrichting van de buiten- en binnenruimtes
› Veiligheid en welzijn
» Een aantrekkelijke en vertrouwde omgeving
» Fysieke veiligheid en gezondheid
» Overzichtelijk en duidelijk: markers
» Contact naar buiten
» Rust en privacy
» Samen spelen en samenleven
» Overprikkelen en vervelen
» Gezonde en plezierige werkomgeving voor de pedagogisch medewerkers
› Leren en ontwikkelen
» Verzorg-leeractiviteiten
» Speel-leeractiviteiten
› Ruimtes voor verschillende leeftijdsgroepen
» Baby’s
» Dreumesen
» Peuters
» Verticale groep
» Ruimtes die gebruikt worden door meerdere groepen
› Spelmateriaal
› Samengevat

hoofdstuk 10 Dagritme en groepssamenstelling
› Dagritme
» Kenmerken van een goed dagritme
› Groepssamenstelling
» Continuïteit in de relatie tussen pedagogisch medewerkers en kinderen
» Continuïteit in de relaties tussen de kinderen
» Speelkameraadjes en groepssamenstelling
» Parttimewerk en -gebruik van kinderopvang
» Horizontale en verticale groepen
» Stamgroepen, opendeurenbeleid en groepsoverstijgend werken
› Behoeften van jonge kinderen en volwassenen
› Samengevat

hoofdstuk 11 Observeren en plannen
› Observeren
» Veiligheid en welbevinden
» Ouders
» Leren en ontwikkelen
» Observeren moet je leren
» Planning van activiteiten en leerervaringen
» Dagelijkse organisatie en planning
» Planning voor een langere periode
» Planning voor een week of maand
» Inspelen op het moment
» Protocollen
› Planmatigheid: van globaal tot gericht methodisch werken
» Globale planning
» Gericht methodisch en planmatig werken
› Samengevat

Verwijzingen Deel 1 praktijkinformatie en trainingen
› Ruimtegebruik, inrichting en materiaalgebruik
› Basiscommunicatie
› Kinderen in de groep
› Steunen, stimuleren en observeren
› Ouders en diversiteit
› Baby’s
› Observeren
› Algemeen

DEEL 2 DE PRAKTIJK
hoofdstuk 12 Wennen, begroeten en afscheid nemen
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
› Veiligheid en welbevinden
» Opbouwen van een vertrouwde relatie met de ouders
» Opbouwen van een vertrouwde relatie met het kind
» Opbouwen van vertrouwde relaties met de andere kinderen
› Leren en ontwikkelen
» Kijk, ik mag er zijn
» Leren van dagelijks afscheid nemen van ouders
» Leren begroeten en dagelijks afscheid nemen van de groep
» Overgang naar een andere groep of de basisschool
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 13 Eten en drinken
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
› Veiligheid en welbevinden
» Gezondheid
» Plezier in eten en drinken
» Vertrouwde relatie tussen pedagogisch medewerker en kind
» Structuur en rituelen: het dagritme
› Leren en ontwikkelen
» Kijk, ik mag er zijn (emotionele competenties)
» Kijk, ik kan het zelf (motorische competenties)
» Kijk we doen het samen (sociale competenties)
» Kijk ik ben een lief, goed kind (morele competenties)
» Luister, ik kan het zelf zeggen (taalcompetenties)
» Kijk, ik voel, denk en ontdek (cognitieve competenties)
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
» Observeren
» Plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 14 Verschonen, zindelijk worden en slapen
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
› Veiligheid en welbevinden
» Vertrouwde relatie tussen pedagogisch medewerker en kind
» Structuur en rituelen
» Plezier in eigen lijf
› Leren en ontwikkelen
» Kijk, ik mag er zijn
» Kijk, we doen het samen
» Kijk, ik kan het zelf
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
» Verschonen, aan- en uitkleden
» Rust en slapen
» Zindelijk worden
» Plezier in eigen lijf
› Plannen en dagritme
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 15 Overgangsmomenten en dagritme
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
› Veiligheid en welbevinden
» Autonomie van het kind en het ritme van de groep
» Rituelen
» Kinderen een actieve rol geven
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Kansen grijpen
» Meehelpen, meedoen en imiteren
» Taal en plaatjes om de tijd en ruimte te ordenen
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
» Observeren
» Plannen en samenwerken
» Voorbereiden van activiteiten
» Samenwerken in de verticale groep
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 16 Bewegen en zintuiglijk ervaren
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Neurologische ontwikkeling
» Principes van ontwikkeling
› Veiligheid en welbevinden
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Steunen en stimuleren
» Balans, coördinatie en geautomatiseerde reactiepatronen
» Oog-hand- en oog-voetcoördinatie
» De grove en fi jne motoriek
» De zintuigen
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 17 Samen spelen en samenleven
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Baby’s
» Dreumesen
» Peuters
» Kleuters
› Veiligheid en welbevinden
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Steunen en stimuleren van leren
» Elkaar begrijpen met gebaren en woorden
» Imitatiespelen
» Fantasie- of rollenspel
» Ontwikkeling van zelfbesef
» Uiten van emoties
» Doelgericht handelen en vasthoudendheid
» Oplossen van confl icten
» Een stem krijgen en bijdragen aan de groep
› Diversiteit
» Kwetsbare kinderen
» Jongens en meisjes
» Culturele verschillen en identiteit
» Kinderen met beperkingen
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 18 Taal en communicatie
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Baby’s
» Dreumesen
» Peuters
› Veiligheid en welbevinden
» Sensitieve responsiviteit
» Ondersteunen van relaties tussen de kinderen
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Waar jonge kinderen taal voor kunnen gebruiken
» Steunen en stimuleren
» Aansluiten bij het actieve lerende kind
» Kansen zien en grijpen
» Kansen creëren
» Stimulerende communicatie
» Krompraten en onverstaanbaarheid
» Ontluikende geletterdheid
› Diversiteit
» Verschillen in tempo
» Verschillen in stijl
» Meertaligheid
» Taalbeleid in het kindercentrum
› Samenwerken met ouders
» Signaleren van een traag tempo
» Meertaligheid
» Taalstimulering
› Observeren en plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 19 Natuur en fysieke omgeving
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Baby’s en dreumesen
» Peuters
› Veiligheid en welbevinden
» Vertrouwde relatie met de natuur en fysieke veiligheid
» Plezier in ervaren, bewegen en ontdekken
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Steunen en stimuleren van leren
» Onderwerpen voor spontane en geplande
Activiteiten
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
» Observeren
» Plannen van activiteiten en projecten
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 20 Ordenen, meten en rekenen
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Baby’s
» Dreumesen en peuters
› Veiligheid en welbevinden
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Steunen en stimuleren
» Aansluiten bij het spontane leren
» Kansen grijpen
» Kansen creëren
» Stimulerend communiceren en moeilijke vragen
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 21 Geluid en muziek, dans en beweging
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Baby’s
» Dreumesen
» Peuters
› Veiligheid en welbevinden
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Steunen en stimuleren
» Kansen zien en grijpen
» Kansen creëren
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
» Observeren
» Plannen
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

hoofdstuk 22 Beeldende expressie
› De kern
› Belangrijke ontwikkelingen van baby tot kleuter
» Baby’s
» Dreumesen
» Peuters
» Kleuters
› Veiligheid en welbevinden
› Leren en ontwikkelen
» Doelen en competenties
» Steunen en stimuleren
» Kansen zien en grijpen
» Kansen creëren
› Diversiteit
› Samenwerken met ouders
› Observeren en plannen
» Een nieuwe kijk op dingen
» Documentatie
» Verzamel inspiratie
» Plannen en acties
› Samengevat
› Verder lezen voor de praktijk

Wetenschappelijke verantwoording,  Over de auteurs / Met dank aan, Illustratieverantwoording